Stop ισχύος και zoom κεφαλής φλας

Εισαγωγή

Στο προηγούμενο ιστολόγιο είδαμε ότι, όταν χρησιμοποιούμε φλας, δεν μπορούμε πάντοτε να επιλέξουμε ελεύθερα οποιαδήποτε ταχύτητα φωτοφράκτη επιθυμούμε. Αντίθετα, στις περισσότερες περιπτώσεις πρέπει να ρυθμίσουμε την ταχύτητα του φωτοφράκτη στην ταχύτητα συγχρονισμού του φλας (flash sync speed).

Αφού, λοιπόν, έχουμε ρυθμίσει τη μηχανή στην ταχύτητα συγχρονισμού, τοποθετούμε το φλας επάνω στη μηχανή και το ενεργοποιούμε. Στην οθόνη του εμφανίζονται διάφορες ενδείξεις και σύμβολα, τα οποία μπορεί αρχικά να φαίνονται άγνωστα και δυσνόητα.

Από εδώ και πέρα, θα αρχίσουμε να αναλύουμε τις βασικότερες λειτουργίες και ρυθμίσεις του φλας, ώστε να κατανοήσουμε τι σημαίνουν οι διάφορες ενδείξεις και πώς μπορούμε να τις αξιοποιήσουμε στην πράξη.

Σε αυτό το ιστολόγιο ξεκινάμε με δύο από τις σημαντικότερες έννοιες: τα stop ισχύος του φλας και το zoom της κεφαλής του φλας. Στη συνέχεια θα αναφερθούμε στον χρόνο ανακύκλωσης (recycle time), καθώς και στην υπερθέρμανση του φλας, ένα θέμα ιδιαίτερα σημαντικό όταν πραγματοποιούμε διαδοχικές λήψεις με υψηλή ισχύ.

Τα stop ισχύος του φλας

Τα ηλεκτρονικά φλας επιτρέπουν την ελεγχόμενη αυξομείωση της ισχύος της λάμψης τους με μια ενιαία μέθοδο: τα stop ισχύος. Η λογική αυτή είναι αντίστοιχη με εκείνη των stop έκθεσης του διαφράγματος, της ταχύτητας του φωτοφράκτη και της ευαισθησίας ISO.

Έτσι, η ισχύς ενός φλας μπορεί να μεταβάλλεται, ανάλογα με το μοντέλο, από 1/1 (πλήρης ισχύς) σε 1/2, 1/4, 1/8, 1/16, 1/32, 1/64, 1/128 κ.ο.κ.

Κάθε αύξηση της ισχύος κατά ένα stop διπλασιάζει την ενέργεια που εκπέμπεται από το φλας, ενώ κάθε μείωση κατά ένα stop την υποδιπλασιάζει.

Η μεθοδολογία αυτή μας επιτρέπει να χειριζόμαστε την ισχύ του φλας σε αρμονία με τις μεταβολές των υπόλοιπων παραμέτρων της έκθεσης, όπως το διάφραγμα και το ISO.

Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται η ένδειξη της οθόνης φλας Godox TT685, όπου φαίνεται η ρύθμιση της ισχύος στο 1/128.

Παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι έχουμε μια φωτομέτρηση με ενδεικνυόμενες τιμές έκθεσης f/8 και ισχύ φλας 1/4.

Εάν επιθυμούμε να μειώσουμε το βάθος πεδίου, μπορούμε να ανοίξουμε το διάφραγμα και να επιλέξουμε f/2,8. Η μεταβολή από f/8 σε f/2,8 αυξάνει την έκθεση κατά 3 stop:

f/8 → f/5,6 → f/4 → f/2,8

Για να διατηρήσουμε, θεωρητικά, την ίδια έκθεση από το φλας, θα πρέπει να μειώσουμε την ισχύ του κατά 3 stop:

1/4 → 1/8 → 1/16 → 1/32

Επομένως, για τη νέα ρύθμιση f/2,8, η αντίστοιχη ισχύς του φλας θα είναι 1/32.

Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να μεταβάλλουμε το διάφραγμα για δημιουργικούς λόγους, όπως ο έλεγχος του βάθους πεδίου, χωρίς να μεταβάλλουμε θεωρητικά την ποσότητα του φωτός που φτάνει στο θέμα από το φλας.

Το zoom κεφαλής του φλας

Μία από τις βασικές ιδιότητες κάθε φακού είναι η εστιακή του απόσταση για τους prime φακούς ή το εύρος των εστιακών αποστάσεων για τους zoom φακούς. Η εστιακή απόσταση καθορίζει, μεταξύ άλλων, το εύρος του οπτικού πεδίου που μπορεί να καταγράψει ο φακός.

Στο παρακάτω σχήμα παρουσιάζεται το οπτικό πεδίο, σε μοίρες, για εστιακές αποστάσεις 24mm, 50mm και 200mm σε αισθητήρα full frame. Όσο αυξάνεται η εστιακή απόσταση, τόσο στενεύει το οπτικό πεδίο του φακού.

Πολλά σύγχρονα φλας διαθέτουν λειτουργία zoom της κεφαλής, η οποία προσαρμόζει το εύρος κάλυψης της δέσμης του φωτός, ώστε αυτό να αντιστοιχεί όσο το δυνατόν καλύτερα στο οπτικό πεδίο του φακού. Για τον λόγο αυτό, η ρύθμιση του zoom της κεφαλής εμφανίζεται στην οθόνη του φλας σε mm, όπως ακριβώς και η εστιακή απόσταση του φακού.

Η λειτουργία zoom της κεφαλής μπορεί συνήθως να χρησιμοποιηθεί με δύο τρόπους:

• Αυτόματη λειτουργία (A): Η φωτογραφική μηχανή μεταβιβάζει στο φλας την τρέχουσα εστιακή απόσταση του φακού και το φλας προσαρμόζει αυτόματα τη θέση της κεφαλής του. Η λειτουργία αυτή είναι ιδιαίτερα πρακτική όταν χρησιμοποιούμε zoom φακούς, καθώς το zoom της κεφαλής μεταβάλλεται αυτόματα κάθε φορά που αλλάζουμε την εστιακή απόσταση του φακού.

• Χειροκίνητη λειτουργία (M): Ο χρήστης επιλέγει χειροκίνητα την επιθυμητή τιμή zoom της κεφαλής. Η τιμή αυτή παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από την εστιακή απόσταση του φακού, μέχρι να την αλλάξουμε χειροκίνητα.

Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται η οθόνη του Godox TT685, όπου έχει επιλεγεί η χειροκίνητη λειτουργία (M) και τιμή zoom κεφαλής 50mm. Στη συγκεκριμένη ρύθμιση, το φλας παρέχει εύρος φωτεινής δέσμης, περίπου 46°.

Όταν ο φακός χρησιμοποιείται σε ευρυγώνιες εστιακές αποστάσεις, η κεφαλή του φλας ρυθμίζεται σε μικρότερη τιμή zoom, με αποτέλεσμα η δέσμη του φωτός να είναι ευρύτερη. Αντίθετα, όταν χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες εστιακές αποστάσεις, η κεφαλή του φλας μετακινείται σε μεγαλύτερη τιμή zoom και η δέσμη του φωτός γίνεται στενότερη και περισσότερο συγκεντρωμένη.

Έτσι, για την ίδια ρύθμιση ισχύος του φλας, η ίδια ποσότητα φωτός κατανέμεται σε μικρότερη επιφάνεια όταν χρησιμοποιείται υψηλότερη τιμή zoom. Ως αποτέλεσμα, η ένταση του φωτός ανά μονάδα επιφάνειας είναι μεγαλύτερη σε σχέση με μια χαμηλότερη τιμή zoom, όπου το ίδιο φως κατανέμεται σε ευρύτερη επιφάνεια.

Επομένως, η μέγιστη ένταση της φωτεινής δέσμης επιτυγχάνεται όταν το φλας λειτουργεί στη μέγιστη ισχύ (1/1) και η κεφαλή του βρίσκεται στη μέγιστη τιμή zoom.

Όμως,ταυτόχρονα σε αυτές τις συνθήκες η δέσμη του φωτός είναι και η στενότερη. Εάν έχει επιλεγεί χειροκίνητη (Μ) λειτουργία με το zoom κεφαλής στο μέγιστο και ευρυγώνια εστιακή απόσταση φακού μπορεί να εμφανιστούν σκοτεινές περιοχές στην περιφέρεια της εικόνας. Αυτό είναι κάτι που μπορεί να είναι ανεπιθύμητο σε μια συμβατική φωτογράφιση ή και επιθυμητό σε μια πιο δημιουργική.

Χρόνος ανακύκλωσης και υπερθέρμανση του φλας

Κάθε φορά που πυροδοτούμε, σε ριπή, ένα ηλεκτρονικό φλας απαιτείται ένα νεκρό χρονικό διάστημα, μεταξύ δυο διαδοχικών λάμψεων, ώστε να επαναφορτίσει ο πυκνωτής του. Αυτό το χρονικό διάστημα ονομάζεται χρόνος ανακύκλωσης (recycle time), το οποίο διαφέρει από μοντέλο σε μοντέλο. Σε κάθε φλας όμως ισχύει ότι ο χρόνος ανακύκλωσης γίνεται μέγιστος όταν αυτό πυροδοτείται στην πλήρη ισχύ (πχ στο Godox TT685, σε 1/1 ο χρόνος ανακύκλωσης είναι 2,6 sec) και ελάχιστος όταν πυροδοτείται στην ελάχιστη ισχύ (πχ στο Godox TT685, σε 1/128 ο χρόνος ανακύκλωσης είναι 0,1 sec).

Ένα ακόμη μειονέκτημα της λειτουργίας του φλας σε πλήρη ισχύ είναι η θερμική του καταπόνηση. Κάθε μοντέλο επιτρέπει ένα περιορισμένο αριθμό διαδοχικών πυροδοτήσεων πλήρους ισχύος (πχ το Godox TT685 σε ισχύ 1/1 επιτρέπει 30 συνεχείς φλασιές, ενώ σε 1/128 επιτρέπει 1000), προτού το κύκλωμα προστασίας υπερθέρμανσης διακόψει την λειτουργία του για να το προστατέψει. Εάν συμβεί αυτό απαιτούνται πολλά λεπτά μέχρι να κατέβει η θερμοκρασία του σε λειτουργικά επίπεδα (στο Godox TT685 τουλάχιστον 10 λεπτά).

Γίνεται άμεσα αντιληπτό πως συμφέρει να μην λειτουργούμε το φλας σε πλήρη ισχύ, ειδικά όταν το πυροδοτούμε διαδοχικά σε ριπή (πχ όταν καλύπτουμε φωτογραφικά μια εκδήλωση). Ο τρόπος για το λειτουργούμε σε μειωμένη ισχύ είναι να επιλέγουμε ένα φωτεινότερο διάφραγμα φακού (πχ f/4 αντί για f/5,6) ή/και μια υψηλότερη τιμή ευαισθησίας αισθητήρα (πχ ISO 400 αντί για ISO 100). Για παράδειγμα εάν επιλέξουμε ISO 400 αντί για ISO 100, έχουμε μια αύξηση ευαισθησίας αισθητήρα κατά 2 stop, γεγονός που επιτρέπει την μείωση της ισχύος του φλας κατά 2 stop, από το 1/1 στο 1/4.