Οδηγός Αριθμός και Manual Χειρισμός Φλας
Εισαγωγή
Στο προηγούμενο ιστολόγιο είδαμε πως αφότου, ενεργοποιήσουμε το φλας στην οθόνη του εμφανίζονται διάφορες ενδείξεις και σύμβολα. Εξηγήσαμε ποια από αυτά αφορούν τα τα stop ισχύος και το zoom της κεφαλής του φλας.
Σε αυτό το ιστολόγιο θα εξηγήσουμε την λειτουργία του φλας. Θα ξεκινήσουμε εξηγώντας τον οδηγό αριθμό του φλας. Θα προχωρήσουμε περιγράφοντας την χειροκίνητη λειτουργία του φλας (Manual Mode).
Οδηγός αριθμός φλας (Guide Number – GN)
Ο οδηγός αριθμός (GN) είναι ένας αριθμός ο οποίος υποδηλώνει την ισχύ του φλας και ισούται με το γινόμενο του διαφράγματος επί την απόσταση του φλας από το αντικείμενο.
GN = διάφραγμα (f) × απόσταση
Μετράται σε μονάδες μήκους, μέτρα ή πόδια.
Όσο πιο μεγάλος ο GN τόσο πιο ισχυρό το φλας. Πρέπει όμως να διευκρινίσουμε πως η τιμή του έχει μόνο νόημα όταν προσδιορίζονται οι συνθήκες κάτω από τις οποίες μετρήθηκε, και ιδιαίτερα:
Ευαισθησία ISO — ο GN αυξάνεται όσο αυξάνεται το ISO.
Ρύθμιση zoom της κεφαλής του φλας — Όταν η κεφαλή του φλας ρυθμίζεται σε μεγαλύτερη εστιακή απόσταση, η δέσμη του φωτός γίνεται στενότερη και το φως συγκεντρώνεται σε μικρότερη περιοχή. Έτσι, αυξάνεται ο GN. Στα περισσότερα σύγχρονα φλας, η φωτογραφική μηχανή μεταβιβάζει στο φλας την εστιακή απόσταση του φακού και η κεφαλή του φλας μεταβάλλει αυτόματα το zoom της ώστε να αντιστοιχεί σε αυτήν. Ο GN που αναγράφεται στις προδιαγραφές ενός φλας συνήθως αφορά τη μέγιστη ρύθμιση zoom της κεφαλής — για παράδειγμα, στα 200 mm.
Ρύθμιση ισχύος του φλας — ο μέγιστος GN συνήθως αναφέρεται όταν το φλας λειτουργεί σε πλήρη ισχύ.
Μονάδα μέτρησης — πρέπει να διευκρινίζεται εάν ο GN εκφράζεται σε μέτρα ή πόδια.
Η συνήθης πρακτική των κατασκευαστών είναι να προσδιορίζουν τον οδηγό αριθμό σε μέτρα, σε ISO 100, με την κεφαλή του φλας πλήρως zoomαρισμένη και την συσκευή σε πλήρη ισχύ, πχ το Godox TT685 (καθώς και το TT685 II) διαθέτει μέγιστο Οδηγό Αριθμό (GN) 60 μέτρων (197 ποδιών) στα ISO 100, όταν η κεφαλή του φλας είναι ρυθμισμένη στη θέση zoom 200 mm και σε πλήρη ισχύ.
Ποια είναι η πρακτική σημασία του;
1. Εάν γνωρίζουμε τον Οδηγό Αριθμό (Guide Number – GN) του φλας και την απόσταση μεταξύ του φλας και του θέματος, μπορούμε να υπολογίσουμε το διάφραγμα που απαιτείται για σωστή έκθεση:
Διάφραγμα (f) = GN ÷ Απόσταση
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι ένα φλας έχει Οδηγό Αριθμό 40 στα ISO 100 και το θέμα βρίσκεται σε απόσταση 5 μέτρων:
Διάφραγμα (f) = 40 ÷ 5 = f/8
Έτσι, στα ISO 100 και με το φλας σε πλήρη ισχύ (1/1), θα χρησιμοποιούσαμε f/8 για σωστή έκθεση.
Έστω πως δεν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε το φλας σε πλήρη ισχύ (1/1) αλλά κατά ένα στοπ χαμηλότερη (1/2) (για εξοικονομήσουμε μπαταρία και να μην τυφλώσουμε το μοντέλο). Πλέων έχουμε ένα στοπ λιγότερο φως και από κάπου θα πρέπει να το αντισταθμίσουμε. Ανοίγουμε το διάφραγμα κατά ένας στοπ στο f/5,6. Η έκθεση είναι η ίδια.
Χωρίς να έχουμε κάνει καμία δοκιμαστική λήψη και μόνο με μερικούς υπολογισμούς στο μυαλό μας έχουμε υπολογίσει ένα σημείο εκκίνησης ρυθμίσεων.
2. Μπορούμε επίσης να υπολογίσουμε τη μέγιστη απόσταση στην οποία μπορεί να φωτίσει το φλας ένα θέμα, όταν γνωρίζουμε το διάφραγμα που χρησιμοποιούμε.
Απόσταση = GN ÷ Διάφραγμα (f)
Παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι ένα φλας έχει Οδηγό Αριθμό 40 στα ISO 100 και χρησιμοποιούμε διάφραγμα f/4:
Απόσταση = 40 ÷ 4 = 10 μέτρα
Έτσι, στα ISO 100 και με το φλας σε πλήρη ισχύ, το φλας θα μπορούσε θεωρητικά να φωτίσει σωστά ένα θέμα που βρίσκεται σε απόσταση έως και 10 μέτρων, όταν χρησιμοποιούμε διάφραγμα f/4.
Τι είναι πρακτικά ο Οδηγός Αριθμός στη φωτογραφία
Ο Οδηγός Αριθμός (Guide Number) είναι ένας τρόπος να προσδιορίσουμε γρήγορα βασικές ρυθμίσεις του φλας και της φωτογραφικής μηχανής, ώστε να έχουμε μια πρώτη προσέγγιση της σωστής έκθεσης.
Στην πράξη, βέβαια, η τελική έκθεση μπορεί να επηρεαστεί από διάφορους παράγοντες, όπως η απόσταση του φλας από το θέμα, η χρήση ανακλαστήρα ή άλλου τροποποιητή φωτός, η θέση του φλας κτλ.
Σε κάθε περίπτωση όμως, ο Οδηγός Αριθμός μάς επιτρέπει να προσδιορίσουμε γρήγορα κάποιες αρχικές ρυθμίσεις για τη φωτογραφική μηχανή και το φλας. Μπορούμε στη συνέχεια να πραγματοποιήσουμε μια πρώτη λήψη, να αξιολογήσουμε το αποτέλεσμα στην οθόνη και να αποφασίσουμε εάν μας αυτό μας ικανοποιεί ή εάν χρειάζεται να προσαρμόσουμε κάποια από τις ρυθμίσεις.
Με άλλα λόγια, ο Οδηγός Αριθμός δεν αποτελεί απαραίτητα την τελική απάντηση για την έκθεση, αλλά ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης, χωρίς να βασιστούμε αποκλειστικά στη δοκιμή και το λάθος.
Η χειροκίνητη λειτουργία του φλας (Manual Mode)
Στη χειροκίνητη λειτουργία (Manual ή M), ο φωτογράφος έχει τον πλήρη έλεγχο της ισχύος της λάμψης του φλας.
Τα βασικά βήματα είναι τα εξής:
Ρυθμίζουμε την ταχύτητα του φωτοφράκτη, επιλέγοντας την ταχύτητα συγχρονισμού του φλας ή μια μικρότερη ταχύτητα.
Επιλέγουμε την τιμή ISO. Συνήθως είναι προτιμότερο να ξεκινήσουμε με σχετικά χαμηλή ευαισθησία, για παράδειγμα ISO 100–400, και να την προσαρμόσουμε ανάλογα με τις συνθήκες.
Επιλέγουμε το επιθυμητό stop ισχύος του φλας. Όταν δεν είναι απαραίτητη, καλό είναι να αποφεύγεται η χρήση πλήρους ισχύος (1/1), τόσο για την εξοικονόμηση ενέργειας της μπαταρίας όσο και για τη μείωση της έντονης λάμψης που δέχεται το μοντέλο. Παράλληλα, η μειωμένη ισχύς επιτρέπει συνήθως ταχύτερη επαναφόρτιση του φλας και περισσότερες διαδοχικές λήψεις.
Ρυθμίζουμε το zoom της κεφαλής του φλας (σε όσο μοντέλα προσφέρουν αυτή την λειτουργία). Μπορούμε να επιλέξουμε:
Αυτόματο zoom (A), όπου η φωτογραφική μηχανή μεταβιβάζει στο φλας την εστιακή απόσταση του φακού και η κεφαλή προσαρμόζει αυτόματα το zoom της.
Χειροκίνητο zoom (Μ), όπου ο φωτογράφος επιλέγει μια συγκεκριμένη τιμή και αυτή παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από τυχόν μεταβολή της εστιακής απόστασης του φακού.
Υπολογίζουμε την απόσταση του θέματος από το φλας.
Χρησιμοποιώντας τη μεθοδολογία που περιγράψαμε παραπάνω και με βάση τον οδηγό αριθμό (Guide Number) του φλας, υπολογίζουμε την απαιτούμενη τιμή διαφράγματος ως πρώτη εκτίμηση.
Πραγματοποιούμε μια δοκιμαστική λήψη και εξετάζουμε το αποτέλεσμα στην οθόνη της μηχανής. Στη συνέχεια αποφασίζουμε αν το αποτέλεσμα μας ικανοποιεί ή αν χρειάζεται να προσαρμόσουμε κάποια από τις ρυθμίσεις.
Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται η χειροκίνητη λειτουργία (M) ενός φλας Godox TT685. Η ισχύς του φλας είναι ρυθμισμένη από τον χρήστη στο 1/128 και το zoom της κεφαλής στο χειροκίνητο, με επιλεγμένη τιμή από τον χρήστη τα 50mm.
Η χειροκίνητη λειτουργία προσφέρει επομένως στον φωτογράφο προβλεψιμότητα, συνέπεια και απόλυτο έλεγχο του φωτισμού. Αποτελεί βασικό εργαλείο ιδιαίτερα στη φωτογράφιση πορτρέτου, στο studio και γενικότερα σε κάθε περίπτωση όπου επιθυμούμε το φως να παραμένει σταθερό και επαναλήψιμο από λήψη σε λήψη.
Η παραπάνω φωτογραφία τραβήχτηκε σε αναλογική μηχανή Chinon CE-4s, των αρχών της δεκαετίας του 1980, με φιλμ AgfaPhoto APX 100 B&W Negative.
Η ταχύτητα του φωτοφράκτη ρυθμίστηκε ίση με την ταχύτητα συγχρονισμού του φλας. Για τη συγκεκριμένη μηχανή αυτή είναι 1/60 sec.
Η επιλογή της τιμής ISO ήταν αυτονόητη: ISO 100, σύμφωνα με την ευαισθησία του φιλμ που χρησιμοποιήθηκε.
Το φλας, ένα Chinon Auto S380, λειτουργεί σε ένα μόνο επίπεδο ισχύος, δηλαδή σε πλήρη ισχύ (1/1).
To Chinon Auto S380 δεν προσφέρει λειτουργία zoom κεφαλής και η αυτόματη λειτουργία του δεν είναι συμβατή με την συγκεκριμένη φωτογραφική μηχανή. Επομένως χρησιμοποιήθηκε καθαρά σε Manual λειτουργία.
Η φωτογραφία τραβήχτηκε με φακό εστιακής απόστασης 135mm και, για να επιτευχθεί το επιθυμητό κάδρο, η απόσταση από το θέμα ήταν περίπου 9 μέτρα.
Ο οδηγός αριθμός (Guide Number) του φλας είναι GN 38m στα ISO 100 (το φλας έχει σταθερό zoom κεφαλής).
Επομένως, το απαιτούμενο διάφραγμα για σωστή έκθεση υπολογίζεται από τον τύπο:
Διάφραγμα (f) = GN ÷ Απόσταση
Διάφραγμα (f) = 38 ÷ 9 ≈ f/4
Άρα, με δεδομένα ISO 100, 1/60 sec, απόσταση 9 μέτρων και το φλας στη μέγιστη ισχύ, η σωστή ρύθμιση του διαφράγματος ήταν f/4.
Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι, σε αντίθεση με τη σύγχρονη ψηφιακή φωτογραφία, η αξιολόγηση της λήψης επί τόπου ήταν αδύνατη. Για να διαπιστωθεί το αποτέλεσμα, έπρεπε πρώτα να εμφανιστεί το φιλμ. Παρ' όλα αυτά, ο υπολογισμός με βάση τον οδηγό αριθμό ήταν αρκετός για να προσδιοριστεί με ακρίβεια η απαιτούμενη έκθεση.
