TTL και Φωτόμετρο

Εισαγωγή

Στο προηγούμενο άρθρο παρουσιάσαμε τον οδηγό αριθμό (Guide Number) και κάναμε μια πρώτη εισαγωγή στη χειροκίνητη λειτουργία του φλας (Manual Mode). Ωστόσο, πολλά σύγχρονα φλας διαθέτουν αυτοματισμούς που απλοποιούν σημαντικά τη χρήση τους και διευκολύνουν τον έλεγχο της έκθεσης.

Σε αυτό το άρθρο θα γνωρίσουμε έναν από τους σημαντικότερους αυτοματισμούς, τη λειτουργία TTL (Through-The-Lens), και θα δούμε πώς μπορεί να μας βοηθήσει στην καθημερινή φωτογράφιση.

Στη συνέχεια, θα εξετάσουμε πώς μπορούμε να μετρήσουμε γρήγορα και με ακρίβεια το φως όταν χρησιμοποιούμε πολλαπλά φλας και τροποποιητές φωτός, όπως ομπρέλες και ανακλαστήρες, αξιοποιώντας ένα εξωτερικό φωτόμετρο. Με αυτόν τον τρόπο, θα έχουμε μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στην ένταση και την ισορροπία του φωτισμού μας.

TTL λειτουργία ηλεκτρονικών φλας

Η TTL (Through The Lens – μέσα από τον φακό) είναι η αυτόματη λειτουργία των ηλεκτρονικών φλας, κατά την οποία η φωτογραφική μηχανή υπολογίζει αυτόματα την απαιτούμενη ποσότητα φωτός και μεταδίδει στο φλας τις απαραίτητες πληροφορίες για τη ρύθμιση της έντασης της λάμψης.

Η βασική αρχή λειτουργίας είναι η εξής:

Καθώς πατάμε το κουμπί του φωτοφράκτη, το φλας εκπέμπει μια πολύ σύντομη προ-λάμψη (pre-flash), πριν από την κύρια λάμψη. Το φως της προ-λάμψης ανακλάται στο θέμα και εισέρχεται, μέσω του φακού, στο σύστημα μέτρησης της φωτογραφικής μηχανής. Η μηχανή αναλύει την ποσότητα του ανακλώμενου φωτός και υπολογίζει πόση επιπλέον φωτεινή ενέργεια απαιτείται για την κύρια έκθεση.

Στη συνέχεια, το φλας εκπέμπει την κύρια λάμψη με την υπολογισμένη ένταση και ολοκληρώνεται η λήψη.

Ολόκληρη αυτή η διαδικασία πραγματοποιείται σε εξαιρετικά μικρό χρονικό διάστημα. Για τον λόγο αυτό, οι δύο λάμψεις συνήθως δεν γίνονται αντιληπτές από το ανθρώπινο μάτι ως δύο ξεχωριστές αναλαμπές.

Η μεγάλη πρακτική ευκολία του TTL είναι ότι, καθώς αλλάζει η απόσταση του θέματος, το διάφραγμα, το ISO ή άλλες παράμετροι της λήψης, η μηχανή μπορεί να προσαρμόζει αυτόματα την απαιτούμενη ισχύ του φλας, χωρίς ο φωτογράφος να χρειάζεται να υπολογίζει κάθε φορά χειροκίνητα την ένταση.

Παρόλο που η λειτουργία TTL είναι αυτόματη, παρέχεται στον φωτογράφο η δυνατότητα να αυξομειώνει, κατά βούληση, την ένταση της λάμψης μέσω της αντιστάθμισης έκθεσης του φλας (Flash Exposure Compensation – FEC).

Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται η αύξηση της έντασης της λάμψης κατά +0.7 stop σε ένα φλας Godox TT685.

Για τη σωστή λειτουργία του TTL, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι η μέθοδος φωτομέτρησης της μηχανής μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται η απαιτούμενη ένταση του φλας.

Στα περισσότερα σύγχρονα συστήματα, η TTL μέτρηση συνεργάζεται καλύτερα με την πολυζωνική φωτομέτρηση, η οποία ανάλογα με τον κατασκευαστή ονομάζεται Matrix στη Nikon, Multi στη Sony, Evaluative στη Canon, Multi στη Fujifilm και Multi-metering στην Panasonic.

Η σημειακή (Spot Metering) και η κεντροβαρής (Center-Weighted Metering) μέτρηση μπορούν, ανάλογα με το σύστημα και τη λειτουργία TTL, να οδηγήσουν σε διαφορετικό υπολογισμό της απαιτούμενης ισχύος του φλας, ιδιαίτερα όταν το θέμα ή το σημείο μέτρησης διαφέρει σημαντικά σε φωτεινότητα από το υπόλοιπο κάδρο.

Για τον λόγο αυτό, ως γενικός κανόνας, η πολυζωνική μέτρηση αποτελεί την ασφαλέστερη επιλογή όταν χρησιμοποιούμε TTL και θέλουμε η μηχανή να αξιολογήσει συνολικά τη σκηνή.

Κλίση και περιστροφή της κεφαλής του φλας

Η κεφαλή του φλας είναι το επάνω μέρος του φλας από όπου εκπέμπεται η λάμψη. Σε πολλά εξωτερικά φλας μπορεί να μετακινηθεί προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

• Κλίση (Tilt): η κεφαλή κινείται πάνω και κάτω. Για παράδειγμα, μπορούμε να τη στρέψουμε προς την οροφή ώστε το φως να ανακλαστεί και να φωτίσει πιο απαλά το θέμα.

• Περιστροφή (Swivel): η κεφαλή περιστρέφεται δεξιά και αριστερά, συνήθως ανεξάρτητα από το σώμα του φλας. Έτσι μπορούμε να κατευθύνουμε το φως προς έναν πλευρικό τοίχο ή να συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε ανάκλαση από την οροφή όταν κρατάμε τη φωτογραφική μηχανή κάθετα.

Με απλά λόγια:

Κλίση = πάνω ↕ κάτω

Περιστροφή = δεξιά ↔ αριστερά

Ο συνδυασμός της κλίσης και της περιστροφής της κεφαλής του φλας δίνει στον φωτογράφο τη δυνατότητα να κατευθύνει το φως εκεί που θέλει, αντί να φωτίζει υποχρεωτικά το θέμα μετωπικά.

Επιτρέπει την ανάκλαση του φωτός από τοίχους ή οροφές, με αποτέλεσμα τη διάχυση και το «άπλωμα» του φωτός σε μεγαλύτερη επιφάνεια. Έτσι μειώνονται οι έντονες σκιές και το σκληρό, μετωπικό φως στο πρόσωπο, δημιουργώντας έναν πιο μαλακό και φυσικό φωτισμό.

Ωστόσο, η ανάκλαση του φωτός σε τοίχους ή οροφές έχει και ένα μειονέκτημα: μειώνει την ποσότητα του φωτός που τελικά φτάνει στο θέμα. Η απώλεια αυτή εξαρτάται από την απόσταση, το μέγεθος και το χρώμα της επιφάνειας ανάκλασης, καθώς και από την ανακλαστικότητά της.

Αυτό θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν ρυθμίζουμε χειροκίνητα την ισχύ του φλας. Σε αυτές τις συνθήκες, η λειτουργία TTL μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη, καθώς το σύστημα μέτρησης της φωτογραφικής μηχανής και του φλας υπολογίζει αυτόματα την απαιτούμενη ισχύ για την έκθεση. Αυτό είναι ιδιαίτερα πρακτικό στη φωτογράφιση events σε εσωτερικούς χώρους, όπου οι αποστάσεις και οι συνθήκες φωτισμού αλλάζουν συνεχώς.

Φωτομέτριση με εξωτερικό φωτόμετρο

Σε πολλές περιπτώσεις, ειδικά στη φωτογράφιση στούντιο, χρησιμοποιούνται πολλαπλά φλας. Αυτό δεν έχει ως στόχο να προσθέσει πολυπλοκότητα στη διαδικασία. Στόχος του φωτογράφου είναι να αναθέσει σε κάθε φλας έναν σαφή και συγκεκριμένο ρόλο.

Αφού το βασικό φως (key light) καθορίσει τον φωτισμό και τη μορφή του θέματος, οι πρόσθετες πηγές φωτός μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο του γεμίσματος (fill), του διαχωρισμού του θέματος από το φόντο, της ανάδειξης των περιγραμμάτων, του τόνου του φόντου, κτλ.

Έτσι, κάθε φλας πρέπει να έχει μια προκαθορισμένη αναλογία έντασης σε σχέση με τα υπόλοιπα, συγκεκριμένη απόσταση από το θέμα και, πιθανόν, διαφορετικό τροποποιητή φωτός. Σε ένα τέτοιο σύνθετο σενάριο, η χρήση του οδηγού αριθμού (Guide Number) ή ακόμη και της λειτουργίας TTL δεν μπορεί να προσφέρει την ακρίβεια και τον έλεγχο που απαιτούνται.

Σε αυτή την περίπτωση η χρήση εξωτερικού φωτόμετρου βοηθά πολύ.

Τα βήματα είναι τα εξής:

• Επιλέγουμε ταχύτητα φωτοφράκτη (κατά κανόνα την ταχύτητα συγχρονισμού).

• Επιλέγουμε τιμή ISO (σχετικά χαμηλή).

• Επιλέγουμε stop έντασης κάθε φλας.

• Ρυθμίζουμε την λειτουργία του εξωτερικού φωτόμετρου σε αυτή του φλας.

• Εισάγουμε στο εξωτερικό φωτόμετρο την τιμή ISO που επιλέξαμε.

• Εισάγουμε στο εξωτερικό φωτόμετρο ταχύτητα φωτοφράκτη που επιλέξαμε.

• Το θέμα μας κρατά το φωτόμετρο μπροστά στο πρόσωπο του και κρατά πατημένο το κουμπί της μέτρησης, όσο εμείς κάνουμε μια δοκιμαστική λήψη. Το φωτόμετρο θα δώσει ως ένδειξη την κατάλληλη τιμή διαφράγματος φακού.

Στην παρακάτω εικόνα φαίνεται ένα εξωτερικό φωτόμετρο Polaris, σε λειτουργία φλας, έχει μετρήσει φλασιά και έχει δώσει ως ένδειξη κατάλληλου διαφράγματος φακού f/8: